Kaygı Belirtileri Nelerdir? Kaygı Nedir?
Önemli bir görüşmeden önce kalbinizin daha hızlı attığını, sınavdan önce endişelendiğinizi veya belirsiz bir durum karşısında zihninizin olabilecek kötü ihtimallere yöneldiğini fark etmiş olabilirsiniz.
Bunlar çoğu zaman insanın doğal kaygı tepkisinin bir parçasıdır.
Kaygı, kişinin olası bir tehdit, belirsizlik veya gelecekte yaşanabilecek bir durum karşısında hissettiği endişe, korku ve gerginlik halidir.
Belirli düzeyde kaygı bizi hazırlıklı olmaya ve tehlikelere karşı dikkatli davranmaya yardımcı olabilir. Ancak kaygı çok yoğun hale geldiğinde, uzun süre devam ettiğinde veya kişinin günlük yaşamını sınırlamaya başladığında farklı bir durum söz konusu olabilir.
NIMH, kaygı bozukluklarının sıradan ve geçici endişeden daha fazlasını içerdiğini; kaygının devam edebildiğini ve zaman içinde kötüleşebildiğini belirtiyor.
Kaygı Nedir?
Kaygı herkesin zaman zaman yaşayabileceği doğal bir duygudur.
Sağlık, iş, para, aile, ilişkiler veya gelecek hakkında endişelenmek tek başına bir kaygı bozukluğu olduğu anlamına gelmez.
Önemli olan kaygının:
- ne kadar yoğun olduğu,
- ne kadar sürdüğü,
- kontrol edilmesinin ne kadar zor olduğu,
- kişinin günlük hayatını ne ölçüde etkilediğidir.
Kaygı bozukluklarında korku ve endişe yoğun olabilir, uzun süre devam edebilir ve iş, okul, sosyal yaşam veya ilişkileri etkileyebilir.
Kaygı Belirtileri Nelerdir?
Kaygı yalnızca zihinde yaşanan bir endişe değildir.
Düşünceler, duygular, beden ve davranışlar üzerinde etkileri olabilir.
WHO; dikkat ve karar verme güçlüğü, huzursuzluk, gerginlik, mide rahatsızlığı, çarpıntı, terleme, titreme, uyku sorunları ve yaklaşan bir tehlike hissini kaygı bozukluklarında görülebilecek belirtiler arasında saymaktadır.
Zihinsel Kaygı Belirtileri
Kaygı yaşayan bir kişi:
- sürekli kötü ihtimalleri düşünebilir
- endişesini durdurmakta zorlanabilir
- aynı konuyu tekrar tekrar düşünebilir
- dikkatini toplamakta güçlük yaşayabilir
- karar vermekte zorlanabilir
- belirsizliğe karşı daha hassas olabilir
Duygusal Kaygı Belirtileri
Duygusal belirtiler arasında:
- huzursuzluk
- korku
- gerginlik
- sinirlilik
- sabırsızlık
- kontrolü kaybetme korkusu
- kötü bir şey olacakmış hissi
yer alabilir.
Fiziksel Kaygı Belirtileri
Kaygının bedensel belirtileri oldukça belirgin olabilir.
Bunlar arasında:
- kalp çarpıntısı
- terleme
- titreme
- kas gerginliği
- nefesin hızlanması
- baş dönmesi
- mide ağrısı veya bulantı
- baş ağrısı
- yorgunluk
- uyku sorunları
Bazı kişiler bu belirtiler nedeniyle fiziksel bir hastalık yaşadığını düşünebilir.
Yeni, yoğun veya açıklanamayan fiziksel belirtilerde yalnızca kaygıya bağlamak yerine gerektiğinde tıbbi değerlendirme almak önemlidir.
Normal Kaygı ile Kaygı Bozukluğu Arasındaki Fark Nedir?
Herkes kaygı yaşar.
Örneğin önemli bir sunumdan önce gerilmek veya bir sağlık sonucu beklerken endişelenmek oldukça normaldir.
Normal kaygı çoğunlukla belirli bir durumla ilişkilidir ve olay sona erdiğinde azalabilir.
Kaygı bozukluklarında ise:
- endişe daha yoğun olabilir,
- uzun sürebilir,
- kontrol edilmesi zor olabilir,
- birçok farklı konuya yayılabilir,
- kişi bazı durumlardan kaçınmaya başlayabilir,
- günlük yaşam belirgin biçimde etkilenebilir.
WHO, kaygı bozukluklarında korku ve endişenin yoğun, aşırı ve kontrol edilmesi zor olabileceğini; belirtilerin aylarca sürebileceğini belirtiyor.
Aşırı Kaygı Günlük Hayatta Nasıl Görünebilir?
Kaygı bazen dışarıdan fark edilmez.
Kişi işine gidiyor, günlük sorumluluklarını yerine getiriyor ve çevresine normal görünüyor olabilir.
Ancak zihninde sürekli:
- “Ya hata yaparsam?”
- “Ya kötü bir şey olursa?”
- “Ya kontrolümü kaybedersem?”
- “Ya insanlar benim hakkımda kötü düşünürse?”
gibi düşünceler dönüyor olabilir.
Kaygı arttıkça kişi karar vermeyi erteleyebilir, belirli ortamlardan uzak durabilir veya sürekli başkalarından güvence istemeye başlayabilir.
Kaygı Neden Olur?
Kaygının tek bir nedeni yoktur.
WHO’ya göre kaygı bozukluklarının gelişiminde sosyal, psikolojik ve biyolojik etkenler birlikte rol oynayabilir. Zorlayıcı yaşam olayları ve ciddi kayıplar gibi deneyimler de riski etkileyebilir.
Uzun Süren Stres
İş, maddi sorunlar, aile meseleleri veya uzun süreli belirsizlik kişinin kaygı düzeyini artırabilir.
Geçmiş Yaşantılar
Zorlayıcı veya travmatik deneyimler kişinin bazı durumlarda daha fazla tehdit hissetmesine neden olabilir.
Genetik ve Biyolojik Etkenler
NIMH, yaygın kaygı bozukluğunda genetik, biyolojik ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynayabileceğini belirtiyor. National Institute of Mental Health
Yaşam Değişiklikleri
Yeni bir işe başlamak, taşınmak, ayrılık yaşamak, ebeveyn olmak veya önemli bir sağlık sorunu gibi büyük değişiklikler kaygıyı artırabilir.
Kaygının Fiziksel Belirtileri Neden Olur?
Kaygı sırasında beden olası bir tehdide karşı hazırlanır.
Kalp atışı hızlanabilir, kaslar gerilebilir ve nefes alışverişi değişebilir.
Bu durum gerçek bir tehlike karşısında yararlı olabilir.
Ancak ortada gerçek bir tehdit olmadığı halde bu sistem sık sık devreye giriyorsa kişi bedensel belirtilerden rahatsız olabilir.
Bu nedenle kaygı bazen:
- çarpıntı
- nefes darlığı hissi
- kas gerginliği
- terleme
- mide sorunları
şeklinde fark edilebilir. World Health Organization
Kaygı ve Panik Atak Aynı Şey midir?
Hayır.
Kaygı daha uzun süren endişe ve gerginlik şeklinde yaşanabilir.
Panik atakta ise yoğun korku ve bedensel belirtiler daha ani biçimde ortaya çıkabilir.
Panik bozukluğu, WHO’nun kaygı bozuklukları arasında ayrı olarak ele aldığı durumlardan biridir. World Health Organization
Her yoğun kaygı anı panik atak değildir.
Kaygı ve Depresyon Birlikte Görülebilir mi?
Evet.
Kaygı ve depresyon belirtileri bazı kişilerde birlikte görülebilir.
WHO da kaygı bozukluklarının depresyon riskinin artmasıyla ilişkili olabileceğini belirtiyor. World Health Organization
Kişi bir yandan:
- sürekli endişe
- gerginlik
- huzursuzluk
yaşarken diğer yandan:
- enerji kaybı
- isteksizlik
- keyif alamama
yaşayabilir.
Kaygı Uyku Sorunlarına Neden Olabilir mi?
Evet.
Zihnin sürekli aktif olması uykuya geçmeyi zorlaştırabilir.
Kişi yatağa girdiğinde gün içinde yaşadığı olayları veya gelecekte olabilecek durumları tekrar tekrar düşünmeye başlayabilir.
NIMH, uykuya dalma veya uykuyu sürdürme güçlüğünü yaygın kaygı bozukluğunda görülebilen belirtiler arasında saymaktadır. National Institute of Mental Health
Kaygıdan Kaçınmak Sorunu Artırabilir mi?
Bazı durumlarda evet.
Kişi kaygı hissettiği bir durumdan kaçındığında kısa süreli rahatlama yaşayabilir.
Örneğin sosyal ortamda yoğun kaygı yaşayan biri davete gitmediğinde rahatlayabilir.
Ancak sürekli kaçınmak zamanla zihne:
“Bu durum gerçekten tehlikeliydi.”
mesajını verebilir.
WHO da kaygı bozukluklarında kişilerin kaygı yaratan durumlardan kaçınabildiğini belirtiyor. World Health Organization
Bu nedenle psikoterapide bazı kaygı sorunlarında kaçınma davranışlarının üzerinde de çalışılabilir.
Kaygı Bozukluğu Türleri Nelerdir?
Kaygı bozuklukları tek bir durum değildir.
WHO farklı türler arasında şunları sayıyor: World Health Organization
Yaygın Kaygı Bozukluğu
Günlük yaşamın birçok farklı konusu hakkında aşırı ve uzun süreli endişe yaşanabilir.
Panik Bozukluğu
Tekrarlayan panik ataklar ve yeni bir panik atak yaşama korkusu ön planda olabilir.
Sosyal Kaygı Bozukluğu
Kişi başkaları tarafından değerlendirilme, eleştirilme veya küçük düşme ihtimali nedeniyle sosyal durumlarda yoğun kaygı yaşayabilir.
Özgül Fobiler
Belirli nesne veya durumlara karşı yoğun korku ve kaçınma görülebilir.
Agorafobi
Kişinin kaçmasının zor olacağını veya yardım alamayacağını düşündüğü durumlara karşı yoğun korku yaşayabileceği bir kaygı bozukluğu türüdür.
Yaygın Kaygı Bozukluğu Nedir?
Yaygın Kaygı Bozukluğu, günlük hayatın farklı alanları hakkında kontrol edilmesi zor ve aşırı endişenin görüldüğü bir durumdur.
Endişeler iş, para, sağlık, aile veya günlük sorumluluklarla ilgili olabilir.
NIMH’ye göre tanısal değerlendirmede endişenin çoğu gün ortaya çıkması ve en az altı ay boyunca devam etmesi gibi ölçütler değerlendirilir. National Institute of Mental Health
Ancak bu süreyi okuyarak kendi kendine tanı koymak doğru değildir.
Kaygı Bozukluğu Tanısı Nasıl Konur?
Kaygı bozukluğu tanısı yalnızca internetten yapılan bir test veya birkaç belirti üzerinden konmaz.
Değerlendirme sırasında uzman:
- belirtilerin ne zaman başladığını,
- ne kadar sürdüğünü,
- hangi durumlarda ortaya çıktığını,
- kişinin günlük hayatını nasıl etkilediğini
inceleyebilir.
NIMH de değerlendirme sırasında belirtilerin başlangıcı, süresi, sıklığı ve günlük yaşama etkisinin ele alındığını belirtiyor. National Institute of Mental Health
Gerekli durumlarda fiziksel nedenleri değerlendirmek amacıyla tıbbi inceleme de yapılabilir.
Kaygı Tedavisi Nasıl Olur?
Kaygı bozuklukları için etkili tedavi seçenekleri bulunmaktadır. World Health Organization
Tedavi kişinin yaşadığı kaygının türüne, yoğunluğuna ve ihtiyaçlarına göre değişebilir.
Psikoterapi
Psikoterapi kişinin:
- kaygısını tetikleyen durumları
- düşünce biçimlerini
- kaçınma davranışlarını
- kaygıyla başa çıkma yollarını
anlamasına yardımcı olabilir.
WHO, bilişsel davranışçı terapi temelli psikolojik yaklaşımların farklı kaygı bozukluklarında güçlü kanıta sahip olduğunu belirtiyor. World Health Organization
İlaç Tedavisi
Bazı durumlarda psikiyatrist değerlendirmesi sonucunda ilaç tedavisi de düşünülebilir.
Tedavi kararı kişiye göre verilmelidir.
Kaygıyla Başa Çıkmak İçin Neler Yapılabilir?
Kaygının tamamen yok edilmesi gerçekçi veya gerekli değildir.
Amaç kaygının kişinin hayatını yönetmesini azaltmaktır.
WHO günlük yaşamda şu alışkanlıkların destekleyici olabileceğini belirtiyor: World Health Organization
- düzenli fiziksel hareket,
- düzenli uyku,
- düzenli beslenme,
- alkol kullanımını azaltma,
- nefes ve gevşeme çalışmaları,
- farkındalık çalışmaları.
Bunlar profesyonel tedavinin yerine geçmez ancak destekleyici olabilir.
Nefes Egzersizi Kaygıya İyi Gelir mi?
Yavaş ve kontrollü nefes çalışmaları bazı kişilerde bedensel gerginliği azaltmaya yardımcı olabilir.
Özellikle kaygı sırasında nefesin hızlandığını fark eden kişiler için yararlı olabilir.
Ancak yalnızca nefes egzersizi yapmak uzun süren veya günlük yaşamı ciddi biçimde etkileyen kaygı sorunlarının tedavisi yerine geçmez.
Ne Zaman Psikolojik Destek Almak Gerekebilir?
Kaygınız:
- uzun süredir devam ediyorsa
- kontrol etmek zorlaşıyorsa
- uykunuzu bozuyorsa
- iş veya okul hayatınızı etkiliyorsa
- ilişkilerinizi zorluyorsa
- belirli ortamlardan sürekli kaçınmanıza neden oluyorsa
- günlük hayatınızı kısıtlıyorsa
bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek yararlı olabilir.
Kaygı bozuklukları günlük yaşamı belirgin biçimde etkileyebilir ancak etkili tedavi seçenekleri bulunmaktadır. World Health Organization
Kaygı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Kaygı fiziksel belirti yapar mı?
Evet.
Çarpıntı, terleme, titreme, kas gerginliği, mide rahatsızlığı, baş dönmesi ve uyku sorunları kaygıyla birlikte görülebilir. World Health Organization
Kaygı normal midir?
Belirli düzeyde kaygı hayatın doğal bir parçasıdır.
Sorun kaygının aşırı hale gelmesi, uzun sürmesi ve kişinin hayatını kısıtlamasıdır. National Institute of Mental Health
Kaygı kendi kendine geçer mi?
Kısa süreli kaygı, stres yaratan durum ortadan kalktığında azalabilir.
Ancak uzun süren ve günlük yaşamı etkileyen kaygıda profesyonel değerlendirme yararlı olabilir.
Kaygı kalp çarpıntısı yapar mı?
Evet, kaygıyla birlikte kalp çarpıntısı görülebilir. World Health Organization
Ancak yeni veya şiddetli bir çarpıntıyı otomatik olarak kaygıya bağlamak doğru değildir. Gerektiğinde tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.
Kaygı ile stres aynı şey midir?
Tam olarak aynı değildir.
Stres çoğunlukla belirli bir dış baskı veya zorlayıcı durumla ilişkilidir. Kaygı ise bazen açık bir tehdit bulunmadığında da devam edebilir.
Kaygı tamamen geçer mi?
Kaygı doğal bir insan duygusudur; amaç hayat boyunca hiç kaygı yaşamamak değildir.
Uygun destekle kaygının yoğunluğu ve günlük yaşama etkisi önemli ölçüde azaltılabilir. WHO kaygı bozuklukları için etkili tedavilerin bulunduğunu belirtiyor. World Health Organization
Sonuç
Kaygı hayatın doğal bir parçasıdır.
Ancak endişe ve korku sürekli hale geliyor, bedensel belirtilere yol açıyor veya kişinin iş, ilişkiler, uyku ve günlük sorumluluklarını etkilemeye başlıyorsa bunun üzerinde durmak önemlidir.
Yaşadığınız belirtilerin nedenini anlamak ve günlük hayat üzerindeki etkisini azaltmak için bir ruh sağlığı uzmanından destek alınabilir.