İlişkilerde İletişim Sorunları: Nedenleri ve Sağlıklı İletişim Yolları
“Beni hiç anlamıyorsun.”
“Ne söylesem yanlış anlıyorsun.”
“Konuşsak da hiçbir şey değişmiyor.”
“Ben anlatıyorum ama sen beni dinlemiyorsun.”
Bir ilişkide bu tür cümleler sıklaşmaya başladıysa sorun yalnızca tartışılan konu olmayabilir. Zamanla çiftlerin birbirleriyle konuşma biçimi de ilişkinin içinde ayrı bir sorun haline gelebilir.
İlişkilerde iletişim sorunları yalnızca yüksek sesle tartışmak anlamına gelmez. Bazen sürekli susmak, önemli konuları ertelemek, karşı tarafın ne düşündüğünü varsaymak veya kişinin duygularını hiç ifade etmemesi de iletişim sorununa dönüşebilir.
APA, anlaşmazlıkların ilişkilerin doğal bir parçası olduğunu; ancak bağırma, kişisel eleştiri veya konuşmadan çekilme gibi yıkıcı iletişim biçimlerinin ilişkiyi zorlayabileceğini belirtiyor. Buna karşılık karşı tarafın bakış açısını dinlemek ve duygularını anlamaya çalışmak daha yapıcı iletişimle ilişkilidir. American Psychological Association
İlişkilerde İletişim Sorunu Nedir?
İletişim sorunu, iki kişinin yalnızca birbirleriyle konuşmaması değildir.
Bazen çiftler çok konuşur ancak birbirlerini gerçekten anlamakta zorlanırlar.
Örneğin bir kişi:
“Son zamanlarda birlikte çok az zaman geçiriyoruz.”
dediğinde aslında:
“Seninle daha yakın hissetmek istiyorum.”
demeye çalışıyor olabilir.
Ancak karşı taraf bunu:
“Yine beni suçluyorsun.”
şeklinde algılayabilir.
Böylece konuşmanın asıl konusu kaybolur ve taraflar kendilerini savunmaya başlar.
İletişim sorunları çoğu zaman söylenen şeyden çok, nasıl söylendiği ve nasıl algılandığıyla ilgilidir.
İlişkilerde İletişim Sorunlarının Belirtileri Nelerdir?
Her ilişki zaman zaman zor konuşmalar yaşayabilir.
Ancak bazı davranışlar sürekli hale geldiğinde iletişim kalitesini düşürebilir.
Sürekli Aynı Konuyu Tartışmak
Bazı çiftler farklı günlerde farklı konular tartışıyor gibi görünse de aslında altta yatan ihtiyaç aynı olabilir.
Örneğin:
- ev işleri
- telefon kullanımı
- arkadaşlarla geçirilen zaman
- para
- aileler
hakkında çıkan tartışmaların altında “önemsenmiyorum” veya “yükü tek başıma taşıyorum” hissi bulunabilir.
Gottman’ın çiftlerle yaptığı araştırmalarda ilişki sorunlarının önemli bir kısmının tamamen ortadan kalkmadığı, bazı farklılıkların uzun süreli olabildiği belirtiliyor. Bu nedenle her anlaşmazlığı tamamen bitirmek yerine nasıl konuşulduğu önem kazanıyor. Gottman Institute
Yanlış Anlaşılmak
Bir kişinin söylediği şey ile karşı tarafın duyduğu şey birbirinden farklı olabilir.
Örneğin:
“Biraz yalnız kalmaya ihtiyacım var.”
cümlesi:
“Artık seni istemiyorum.”
şeklinde yorumlanabilir.
Bu durumda kişi söylenen sözden çok kendi korkusuna veya geçmiş deneyimine tepki verebilir.
Konuşmaktan Kaçınmak
Bazı kişiler tartışmayı önlemek için önemli konuları hiç açmamayı tercih eder.
Kısa vadede bu yöntem ortamı sakin tutabilir.
Ancak sorunlar sürekli ertelendiğinde kırgınlık birikebilir.
APA da sorunları sürekli içinde tutmanın zamanla kırgınlığa neden olabileceğini belirtiyor. American Psychological Association
Sürekli Savunmaya Geçmek
Partneriniz bir sorun dile getirdiğinde ilk tepkiniz:
“Benim suçum değil.”
“Sen de aynısını yapıyorsun.”
“Önce kendine bak.”
oluyorsa konuşma hızla karşılıklı suçlamaya dönüşebilir.
Savunmaya geçmek anlaşılır bir tepki olsa da karşı tarafın söylediklerini duymayı zorlaştırabilir. Gottman’ın çalışmalarında savunmacılık, çatışmayı zorlaştıran iletişim kalıplarından biri olarak ele alınıyor. Gottman Institute
Küçümseme ve Alay
Göz devirmek, dalga geçmek, aşağılamak veya karşı tarafı küçük görmek iletişimde ciddi sorunlara yol açabilir.
Gottman yaklaşımında küçümseme; eleştiri, savunmacılık ve konuşmadan çekilme ile birlikte olumsuz iletişim kalıplarından biri olarak tanımlanıyor. Gottman Institute
İlişkilerde İletişim Sorunları Neden Olur?
İletişim sorunlarının tek bir nedeni yoktur.
İnsanlar ilişkilerine yalnızca bugünkü düşüncelerini değil, geçmiş deneyimlerini de getirir.
Aileden Öğrenilen İletişim Biçimleri
Bir kişi çocukluğunda çatışmaların yüksek sesle yaşandığı bir evde büyümüş olabilir.
Başka biri ise sorunların hiç konuşulmadığı bir ortamdan gelmiş olabilir.
Bu iki kişi yetişkinlikte aynı çatışmayı çok farklı biçimde yaşayabilir.
Geçmiş İlişki Deneyimleri
Daha önce aldatılma, terk edilme veya güven kaybı yaşayan biri yeni ilişkisinde bazı davranışları daha tehdit edici algılayabilir.
Stres
İş yoğunluğu, maddi sorunlar, ebeveynlik, uyku eksikliği veya sağlık sorunları kişinin sabrını ve iletişim biçimini etkileyebilir.
İhtiyaçların Açıkça Söylenmemesi
Bazı kişiler ihtiyaçlarını doğrudan ifade etmek yerine karşı tarafın kendiliğinden anlamasını bekler.
Ancak:
“Bunu söylememe gerek olmamalı.”
düşüncesi zamanla hayal kırıklığı yaratabilir.
İlişkide Sürekli Tartışmak Normal mi?
Her tartışma ilişkinin kötü olduğu anlamına gelmez.
Anlaşmazlıklar ilişkilerin doğal bir parçasıdır. APA da çiftler arasında fikir ayrılıklarının normal olduğunu vurguluyor. American Psychological Association
Önemli olan tartışmanın varlığı değil, tartışma sırasında ne olduğudur.
Şu iki konuşmayı karşılaştıralım:
Birinci:
“Sen zaten hiçbir zaman beni düşünmüyorsun.”
İkinci:
“Plan değiştiğinde ve bana haber verilmediğinde kendimi önemsenmemiş hissediyorum.”
İki cümle de aynı sorundan çıkabilir.
Ancak ilk cümle kişinin karakterine saldırırken ikincisi yaşanan davranışı ve kişinin hissettiği duyguyu anlatır.
Eleştiri ile Şikâyet Arasındaki Fark Nedir?
Bu ayrım ilişkide çok önemlidir.
Şikâyet belirli bir davranışla ilgilidir.
Örneğin:
“Dün bulaşıkları bırakınca sabah hepsini benim toplamam gerekti ve buna kızdım.”
Eleştiri ise davranıştan çıkıp kişinin karakterine gider:
“Sen zaten hep böylesin. Hiçbir şeyi düşünmüyorsun.”
Gottman yaklaşımında kişiliğe yönelik eleştiri, ilişki çatışmasını artırabilecek davranışlardan biri olarak ele alınıyor. Gottman Institute
Sağlıklı İletişim Nasıl Kurulur?
Sağlıklı iletişim hiç tartışmamak değildir.
Amaç farklı düşünceleri saygılı ve anlaşılır biçimde ifade edebilmektir.
“Sen” Yerine Kendi Deneyiminizi Anlatın
“Sen beni hiç dinlemiyorsun.”
yerine:
“Konuşurken telefonuna baktığında kendimi dinlenmiyor gibi hissediyorum.”
demek daha açık olabilir.
Bu şekilde kişi karşı tarafın karakterine değil, yaşanan duruma odaklanır.
Tek Bir Sorun Üzerinde Kalın
Bugünkü tartışmaya geçen yıl yaşanan beş farklı sorunu eklemek çözümü zorlaştırabilir.
Mümkün olduğunca o anda konuşulan konu üzerinde kalın.
İhtiyacınızı Açıkça Söyleyin
Sadece rahatsız olduğunuz şeyi değil, neye ihtiyacınız olduğunu da söylemek yardımcı olabilir.
Örneğin:
“Benimle hiç ilgilenmiyorsun.”
yerine:
“Bu hafta birlikte baş başa biraz zaman geçirmek istiyorum.”
daha açık bir taleptir.
İlişkide Nasıl Daha İyi Dinlenir?
Dinlemek yalnızca konuşmamak değildir.
Karşı taraf konuşurken kendi cevabınızı hazırlıyorsanız aslında tam olarak dinlemiyor olabilirsiniz.
Daha iyi dinlemek için:
- konuşmayı kesmemeye
- hemen çözüm önermemeye
- karşı tarafın ne demek istediğini anlamaya
- emin olmadığınız noktaları sormaya
çalışabilirsiniz.
Örneğin:
“Yanlış anlamadıysam son zamanlarda yükün çoğunun sende olduğunu hissediyorsun, doğru mu?”
gibi bir cümle konuşmayı yavaşlatabilir.
APA da çatışma sırasında partnerin bakış açısını dinlemeyi ve duygularını anlamaya çalışmayı yapıcı bir yaklaşım olarak ele alıyor. American Psychological Association
Tartışma Sırasında Ara Vermek Doğru mu?
Evet, bazı durumlarda ara vermek yararlı olabilir.
Öfke çok yükseldiğinde veya kişi kendisini kontrol etmekte zorlandığında konuşmaya devam etmek daha sert sözlere yol açabilir.
Ancak ara vermek ile iletişimi tamamen kesmek aynı şey değildir.
Şöyle demek:
“Şu anda çok gerildim. Yarım saat sakinleşelim ve sonra tekrar konuşalım.”
sağlıklı bir ara olabilir.
Ancak günlerce konuşmamak veya karşı tarafı cezalandırmak amacıyla sessiz kalmak farklıdır.
Gottman yaklaşımında çatışma sırasında yoğun fizyolojik gerilim yaşayan kişinin bir süre ara vererek sakinleşmesi ve daha sonra konuşmaya dönmesi öneriliyor. Gottman Institute
Sessiz Kalmak İletişim Sorunu mudur?
Her sessizlik sorun değildir.
Bazen kişi düşünmek veya sakinleşmek için zamana ihtiyaç duyabilir.
Sorun, sessizliğin:
- konuşmayı tamamen engellemesi
- günlerce sürmesi
- cezalandırma amacı taşıması
- hiçbir sorunun ele alınmamasına neden olması
halinde ortaya çıkabilir.
Gottman bunu “stonewalling”, yani kişinin iletişimden tamamen çekilmesi olarak tanımlar. Gottman Institute
İlişkide Sürekli Yanlış Anlaşılmak Neden Olur?
İletişimde yalnızca kelimeler yoktur.
Ses tonu, beden dili, geçmiş deneyimler ve kişinin o anki ruh hali de mesajın nasıl algılandığını etkileyebilir.
Örneğin partneriniz:
“Bugün çok yorgunum.”
dediğinde siz bunu:
“Seninle vakit geçirmek istemiyorum.”
şeklinde yorumlayabilirsiniz.
Böyle durumlarda tahmin etmek yerine sormak daha sağlıklıdır:
“Bunu söylediğinde biraz yalnız kalmak istediğini mi söylüyorsun?”
İlişkide İletişimsizlik Nasıl Düzelir?
Tek bir konuşmayla yıllardır oluşmuş iletişim alışkanlıklarını değiştirmek her zaman kolay değildir.
Ancak bazı küçük değişiklikler yardımcı olabilir:
- sorunları biriktirmeden konuşmak
- karakter yerine davranış hakkında konuşmak
- ihtiyaçları açıkça söylemek
- karşı tarafı gerçekten dinlemek
- tartışma çok yükseldiğinde kısa bir ara vermek
- haklı çıkmak yerine problemi anlamaya çalışmak
Amaç her tartışmayı kazanmak değil, ilişkinin içinde iki kişinin de kendisini duyulmuş hissetmesini sağlamaktır.
İletişim Sorunları İlişkiyi Bitirir mi?
Tek başına bir iletişim sorunu ilişkinin biteceği anlamına gelmez.
Çoğu çift zaman zaman yanlış anlaşılır, tartışır veya savunmaya geçer.
Önemli olan bu davranışların ne kadar sık tekrarlandığı ve çiftin bunları fark edip değiştirmeye çalışıp çalışmadığıdır.
Gottman’ın araştırmalarında eleştiri, küçümseme, savunmaya geçme ve iletişimden çekilme gibi olumsuz çatışma kalıpları ilişki memnuniyeti ve devamlılığı açısından önemli göstergeler olarak ele alınmıştır. Gottman Institute
Sağlıklı İletişim Her Konuda Aynı Fikirde Olmak mıdır?
Hayır.
İki kişinin:
- para
- aile
- arkadaşlıklar
- günlük yaşam
- çocuk yetiştirme
- gelecek planları
konusunda farklı düşünmesi mümkündür.
Sağlıklı iletişimin amacı her konuda aynı düşünmek değildir.
Amaç farklılıklar konuşulurken karşılıklı saygının korunmasıdır.
İlişkilerde Sınır Koymak İletişimin Bir Parçası mıdır?
Evet.
Sağlıklı iletişim yalnızca karşı tarafı anlamak değil, kendi sınırlarınızı açık biçimde ifade etmekle de ilgilidir.
Örneğin:
“Sinirli olabilirsin ama bana hakaret edildiğinde konuşmaya devam etmeyeceğim.”
bir sınır ifadesidir.
Sınır koymak karşı tarafı kontrol etmek değil, hangi davranışları kabul edip etmeyeceğinizi açıklamaktır.
Ne Zaman Çift Terapisi veya Psikolojik Destek Düşünülebilir?
Şunlar uzun süredir devam ediyorsa profesyonel destek düşünülebilir:
- aynı tartışmaların sürekli tekrar etmesi
- konuşmaların hızla suçlamaya dönüşmesi
- çiftlerden birinin sürekli geri çekilmesi
- kişinin kendisini uzun süredir anlaşılmamış hissetmesi
- güven sorunlarının çözülememesi
- ilişkinin giderek daha uzak hale gelmesi
Çift terapisi yalnızca ayrılma noktasına gelmiş çiftler için değildir.
İletişim kalıplarını fark etmek ve daha sağlıklı yollar geliştirmek amacıyla da kullanılabilir.
İlişkilerde İletişim Sorunları Hakkında Sık Sorulan Sorular
İlişkide sürekli tartışmak normal mi?
Zaman zaman tartışmak normaldir.
Asıl önemli olan tartışma sırasında hakaret, aşağılama, tehdit veya sürekli geri çekilme gibi davranışların olup olmadığıdır. American Psychological Association
İlişkide iletişim nasıl düzelir?
İhtiyaçları açık söylemek, belirli davranışlar üzerinden konuşmak, karşı tarafı dinlemek ve tartışma sırasında kişiliğe yönelik saldırılardan kaçınmak yardımcı olabilir.
Partnerim beni hiç dinlemiyor, ne yapmalıyım?
Önce bu durumu genel bir suçlama yerine belirli bir örnek üzerinden ifade etmek daha yararlı olabilir.
Örneğin:
“Konuşurken telefonuna baktığında kendimi dinlenmemiş hissediyorum.”
Tartışırken susmak doğru mu?
Kısa süre sakinleşmek için ara vermek yararlı olabilir.
Ancak iletişimi tamamen kesmek veya sessizliği cezalandırma amacıyla kullanmak sorunu büyütebilir.
İletişim sorunu çift terapisi gerektirir mi?
Her iletişim sorunu terapi gerektirmez.
Ancak sorunlar uzun süredir devam ediyor ve çift kendi başına aynı döngüden çıkamıyorsa profesyonel destek yararlı olabilir.
Sonuç
İlişkilerde iletişim sorunları çoğu zaman yalnızca “yanlış kelimeler kullanmak” ile ilgili değildir.
Geçmiş deneyimler, duygular, beklentiler, stres ve karşılanmayan ihtiyaçlar iletişimin biçimini etkileyebilir.
Amaç hiç tartışmayan bir ilişki kurmak değil; anlaşmazlıklar sırasında bile birbirini dinleyebilen, ihtiyaçlarını açıkça söyleyebilen ve karşılıklı saygıyı koruyabilen bir iletişim geliştirmektir.