Yeme Bozuklukları Nedir? Belirtileri, Türleri ve Tedavi Yolları

Yeme bozuklukları denildiğinde birçok kişinin aklına yalnızca çok zayıf olmak veya yemek yemeyi tamamen bırakmak gelebilir.

Oysa yeme bozuklukları bundan çok daha geniş bir konudur.

Bir kişi dışarıdan sağlıklı görünebilir, kilosu normal aralıkta olabilir veya çevresi herhangi bir sorun fark etmeyebilir. Buna rağmen kişi yemek, kilo, beden görünümü veya yeme davranışıyla ilgili yoğun bir zihinsel yük yaşayabilir.

NIMH, yeme bozukluklarının ciddi hastalıklar olduğunu ve kişinin fiziksel ve ruhsal sağlığını belirgin biçimde etkileyebileceğini belirtiyor. Ayrıca bu sorunların her yaştan, farklı beden ağırlıklarından ve farklı cinsiyetlerden kişilerde görülebileceğini vurguluyor. National Institute of Mental Health

Yeme Bozukluğu Nedir?

Yeme bozukluğu, kişinin yemek yeme davranışında ve yemekle ilişkili düşüncelerinde ciddi değişikliklerin görüldüğü bir ruh sağlığı durumudur.

Bazı kişiler çok az yiyebilir.

Bazı kişiler kısa sürede çok fazla yemek yiyebilir.

Bazıları ise yemek sonrası yoğun suçluluk yaşayabilir veya kilo almamak için farklı davranışlara başvurabilir.

NHS, yeme bozukluklarını kişinin yemek üzerinde kontrol kurmayı duygularla veya zorlayıcı durumlarla başa çıkma yolu olarak kullanabildiği ruh sağlığı sorunları olarak tanımlar. nhs.uk

Yeme Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler kişiden kişiye değişebilir.

Bir kişide yeme davranışı daha belirgin olabilirken başka bir kişide beden algısı, kilo korkusu veya gizli yeme davranışları ön planda olabilir.

Yemekle İlgili Belirtiler

Şunlar görülebilir:

çok az yemek
kısa sürede çok fazla yemek
yemek konusunda çok katı kurallar oluşturmak
bazı yiyecekleri tamamen yasaklamak
gizlice yemek
öğün atlamak
yemek sonrası yoğun suçluluk hissetmek

NHS, çok az yeme, yiyeceklerle ilgili katı rutinler ve yemekle ilişkili sosyal kaçınmaları yaygın belirtiler arasında sayıyor. nhs.uk

Beden ve Kilo ile İlgili Belirtiler

Kişi:

kilosunu sürekli kontrol edebilir
aynada bedenini sık sık inceleyebilir
kilo alma düşüncesinden yoğun biçimde korkabilir
kilosu veya bedeni hakkında günün büyük bölümünde düşünebilir

NIMH de beden ağırlığı ve şekliyle ilgili yoğun düşüncelerin yeme bozukluklarında önemli olabileceğini belirtiyor. National Institute of Mental Health

Duygusal Belirtiler

Şunlar görülebilir:

yemek sonrası suçluluk
utanç
kaygı
kontrol kaybı hissi
yetersizlik hissi
sosyal geri çekilme

Fiziksel Belirtiler

Bazı kişilerde:

yorgunluk
baş dönmesi
bayılma hissi
sindirim sorunları
sürekli üşüme
kalp çarpıntısı
fiziksel güçsüzlük

görülebilir. nhs.uk

Yeme Bozuklukları Sadece Zayıf Kişilerde mi Görülür?

Hayır.

Bu en önemli yanlış bilgilerden biridir.

NIMH, yeme bozukluklarının düşük, normal veya yüksek beden ağırlığına sahip kişilerde görülebileceğini açıkça belirtiyor. National Institute of Mental Health

Bu nedenle yalnızca dış görünüşe bakarak bir kişinin yeme bozukluğu yaşayıp yaşamadığını anlamak mümkün değildir.

Yeme Bozukluğu Türleri Nelerdir?

Yeme bozuklukları tek bir tanıdan oluşmaz.

Farklı belirtilerle görülebilen çeşitli türleri vardır.

Anoreksiya Nervoza Nedir?

Anoreksiya nervozada kişi yiyecek alımını ciddi biçimde kısıtlayabilir.

Kilo alma korkusu, beden algısında bozulma ve zayıflama yönünde yoğun çaba görülebilir.

NIMH, anoreksiya nervozada ciddi yeme kısıtlaması, yoğun kilo alma korkusu ve beden algısında bozulma görülebileceğini belirtiyor. National Institute of Mental Health

Anoreksiya ciddi fiziksel sonuçlara yol açabilir ve tıbbi açıdan tehlikeli olabilir.

Bulimiya Nervoza Nedir?

Bulimiya nervozada kişi tekrarlayan aşırı yeme dönemleri yaşayabilir.

Bu dönemlerden sonra kilo almayı engellemek için:

kusma
uzun süre aç kalma
aşırı egzersiz
başka telafi edici davranışlar

görülebilir. National Institute of Mental Health

Kişinin kilosu dışarıdan normal görünebilir.

Bu nedenle bulimiya her zaman kolayca fark edilmez.

Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu Nedir?

Tıkınırcasına yeme bozukluğunda kişi kısa süre içinde alışılmadık derecede fazla yemek yiyebilir ve bu sırada kontrolünü kaybettiğini hissedebilir.

Yeme sonrasında:

yoğun suçluluk,
utanç,
rahatsızlık,
kendine kızma

görülebilir.

NIMH, tıkınırcasına yeme bozukluğunda kişinin tok olmadığı halde yemek yiyebildiğini, hızlı yiyebildiğini ve sonrasında yoğun sıkıntı hissedebildiğini belirtiyor. National Institute of Mental Health

ARFID Nedir?

ARFID, yani Kaçıngan/Kısıtlı Yiyecek Alımı Bozukluğu, belirli yiyeceklerden kaçınma veya yiyecek miktarını ciddi biçimde sınırlama ile görülebilir.

Burada önemli nokta şu:

ARFID her zaman kilo veya beden görünümü kaygısıyla ilişkili değildir.

NHS, ARFID’de yiyeceklerin tadı, kokusu, dokusu, geçmişte yaşanan olumsuz bir yemek deneyimi veya yemeğe ilgisizlik gibi nedenlerin rol oynayabileceğini belirtiyor. nhs.uk

Yeme Bozuklukları Neden Olur?

Yeme bozukluklarının tek bir nedeni yoktur.

Genetik, biyolojik, psikolojik ve sosyal etkenler birlikte rol oynayabilir.

NIMH de yeme bozukluklarının kesin nedeninin tam olarak bilinmediğini; genetik, biyolojik, davranışsal, psikolojik ve sosyal etkenlerin araştırıldığını belirtiyor. National Institute of Mental Health

Beden Algısı ve Toplumsal Baskılar

Toplumda zayıflığın sürekli ideal olarak gösterilmesi bazı kişilerde beden memnuniyetsizliğini artırabilir.

Ancak yeme bozukluklarını yalnızca sosyal medya veya güzellik baskısıyla açıklamak doğru değildir.

Yoğun Öz Eleştiri

Kendine karşı çok sert olmak ve değeri yalnızca görünüş veya başarı üzerinden tanımlamak bazı kişilerde yeme davranışını etkileyebilir.

Kaygı ve Depresyon

Yeme bozuklukları kaygı ve depresyonla birlikte görülebilir.

NIMH, depresyon ve kaygı bozukluklarının yeme bozukluklarıyla birlikte görülebilen durumlar arasında olduğunu belirtiyor. National Institute of Mental Health

Burada kaygı belirtileri ve depresyon belirtileri yazılarına iç link verebilirsin.

Yeme Bozuklukları Günlük Hayatı Nasıl Etkiler?

Yeme bozukluğu kişinin hayatının büyük bölümünü etkileyebilir.

Kişi sürekli:

ne yiyeceğini
ne kadar yiyeceğini
kilosunu
bedenini
yemek sonrası ne yapacağını

düşünüyor olabilir.

Bu durum:

sosyal yaşamı
aile ilişkilerini
okul hayatını
iş hayatını
fiziksel sağlığı

etkileyebilir.

Örneğin kişi yemek yenilecek ortamlardan kaçınabilir veya arkadaşlarıyla buluşmaktan vazgeçebilir. NHS de yiyecek olacak sosyal ortamlardan kaçınmayı bir uyarı işareti olarak ele alıyor. nhs.uk

Yeme Bozuklukları Fiziksel Sağlığı Etkiler mi?

Evet.

Yeme bozuklukları yalnızca psikolojik bir sorun değildir.

Fiziksel sağlık üzerinde ciddi sonuçları olabilir.

NIMH anoreksiya nervozanın kemik kaybı, düşük tansiyon, kas güçsüzlüğü ve kalp sorunları gibi ciddi sonuçlara yol açabileceğini; bulimiyanın ise sıvı kaybı ve elektrolit dengesizliklerine neden olabileceğini belirtiyor. National Institute of Mental Health

Bu nedenle bazı kişilerde psikolojik destekle birlikte tıbbi takip de gerekir.

Yeme Bozukluğu Olan Bir Kişi Nasıl Davranabilir?

Her kişi farklı davranabilir.

Ancak bazı durumlarda:

yemek konusunda bahaneler üretme
öğünlerden kaçınma
gizli yeme
yemek sonrası banyoya gitme
sürekli tartılma
bedenini sık sık kontrol etme
yemek yenilen sosyal ortamlardan uzaklaşma

görülebilir.

NHS, kişinin ne kadar yediği veya kilosu hakkında gerçekleri saklamasını da yakın çevrenin fark edebileceği uyarı işaretleri arasında sayıyor. nhs.uk

Diyet Yapmak ile Yeme Bozukluğu Aynı Şey midir?

Hayır.

Diyet yapmak tek başına yeme bozukluğu anlamına gelmez.

Ancak yeme davranışı giderek daha katı hale geliyor, kişinin gününün büyük bölümünü kaplıyor ve fiziksel veya psikolojik sağlığını etkiliyorsa üzerinde durmak önemlidir.

Yeme bozukluklarında mesele yalnızca “ne kadar yemek yenildiği” değildir.

Kişinin yemek, beden ve kontrolle kurduğu ilişki de önemlidir.

Yeme Bozukluklarında Kontrol Duygusu Neden Önemlidir?

Bazı kişiler zor duygular veya belirsizliklerle başa çıkarken yemek üzerinde yoğun kontrol kurmaya başlayabilir.

Bu kontrol kısa vadede kişiye güven hissi verebilir.

Ancak zamanla yeme davranışı giderek daha katı hale gelebilir ve kişinin yaşamını sınırlamaya başlayabilir.

Bu nedenle yeme davranışının arkasındaki duyguları anlamak önemlidir.

Yeme Bozukluğu Tanısı Nasıl Konur?

Yeme bozukluğu tanısı yalnızca kişinin kilosuna bakılarak konmaz.

Değerlendirmede:

yeme davranışı
beden algısı
kilo ile ilgili düşünceler
duygusal durum
fiziksel sağlık
günlük yaşama etkiler

birlikte ele alınabilir.

Bazı durumlarda kan testleri, fiziksel muayene veya başka tıbbi değerlendirmeler de gerekebilir.

Yeme Bozukluğu Tedavisi Nasıl Olur?

Yeme bozuklukları tedavi edilebilir.

NIMH, erken tanı ve tedavinin iyileşme açısından önemli olduğunu belirtiyor. National Institute of Mental Health

Tedavi kişiye göre değişebilir ve birden fazla alanı içerebilir.

Psikoterapi

Psikoterapi kişinin:

yemekle ilişkisini
beden algısını
duygularını
öz eleştirisini
yeme davranışlarını

anlamasına yardımcı olabilir.

Beslenme Desteği

Bazı kişilerde beslenme konusunda uzman desteği gerekebilir.

Tıbbi Takip

Yeme bozukluğu fiziksel sağlığı etkilediyse tıbbi takip önemlidir.

NIMH, tedavinin psikoterapi, tıbbi bakım ve beslenme danışmanlığını içerebileceğini belirtiyor. National Institute of Mental Health

Yeme Bozuklukları İyileşir mi?

Evet, iyileşme mümkündür.

Tedavi süreci kişiden kişiye değişebilir.

NHS, uygun tedaviyle çoğu kişinin yeme bozukluğundan iyileşebildiğini belirtiyor. nhs.uk

Erken destek almak sürecin daha sağlıklı ilerlemesine yardımcı olabilir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Şunlardan biri veya birkaçı varsa profesyonel destek düşünmek önemlidir:

yemek düşünceleri günün büyük bölümünü kaplıyorsa
yeme davranışı giderek daha katı hale geliyorsa
yemek sonrası yoğun suçluluk yaşıyorsanız
sık sık kontrol kaybı yaşadığınızı düşünüyorsanız
bedeniniz veya kilonuzla ilgili düşünceler hayatınızı etkiliyorsa
sosyal ortamlardan kaçınmaya başladıysanız
fiziksel belirtiler ortaya çıktıysa

Amaç kişinin kendisine hemen tanı koyması değil, yaşadığı durumu doğru biçimde değerlendirmektir.

Acil Değerlendirme Gerektirebilecek Durumlar

Yeme bozuklukları bazı durumlarda fiziksel açıdan ciddi olabilir.

Özellikle:

bayılma
ciddi güçsüzlük
belirgin susuzluk
kalp ritmiyle ilgili sorunlar
hızlı kötüleşme
kendine zarar verme veya intihar düşünceleri

varsa acil tıbbi destek alınmalıdır.

NIMH, yeme bozukluklarının bazı durumlarda yaşamı tehdit edebileceğini vurguluyor. National Institute of Mental Health

Türkiye’de acil durumda 112 aranabilir.

Yeme Bozuklukları Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yeme bozukluğu sadece zayıf kişilerde mi görülür?

Hayır.

Yeme bozuklukları farklı beden ağırlıklarına sahip kişilerde görülebilir. National Institute of Mental Health

Yeme bozukluğu belirtileri nelerdir?

Yemek konusunda katı kurallar, öğünlerden kaçınma, kontrol kaybıyla yeme, yemek sonrası suçluluk, kilo ve bedenle yoğun biçimde ilgilenme gibi belirtiler görülebilir.

Yeme bozukluğu psikolojik midir?

Yeme bozuklukları ruh sağlığı sorunlarıdır ancak fiziksel sağlığı da ciddi biçimde etkileyebilir. National Institute of Mental Health

Yeme bozuklukları tedavi edilebilir mi?

Evet.

Psikoterapi, beslenme desteği ve gerektiğinde tıbbi takip tedavinin parçaları olabilir. National Institute of Mental Health

Yeme bozukluğu olan biri normal kiloda olabilir mi?

Evet.

Dış görünüş veya kilo tek başına yeme bozukluğunu göstermez. National Institute of Mental Health

ARFID anoreksiya ile aynı şey midir?

Hayır.

ARFID’de yiyecek kısıtlaması olabilir ancak bunun nedeni her zaman kilo alma veya beden görünümü korkusu değildir. nhs.uk

Sonuç

Yeme bozuklukları yalnızca yemek veya kilo ile ilgili basit sorunlar değildir.

Kişinin düşüncelerini, duygularını, beden algısını, ilişkilerini ve fiziksel sağlığını etkileyebilir.

Belirtiler dışarıdan her zaman kolayca fark edilmeyebilir ve kişinin kilosu tek başına yeme bozukluğu hakkında bilgi vermez.

Yaşadığınız yeme davranışları veya bedenle ilgili düşünceler günlük hayatınızı etkiliyorsa profesyonel destek almak önemli bir adım olabilir.

Yeme bozuklukları tedavi edilebilir ve erken destek iyileşme açısından önemlidir. National Institute of Mental Health