Yetişkinlerde DEHB Belirtileri: DEHB Nedir ve Günlük Hayatı Nasıl Etkiler?

Dikkatinizin sık sık dağıldığını, başladığınız işleri tamamlamakta zorlandığınızı veya önemli işleri son ana kadar ertelediğinizi fark ediyor olabilirsiniz. Anahtarınızı sık sık kaybetmek, randevuları unutmak, zamanı planlamakta zorlanmak ya da bir konuşma sırasında zihninizin başka yerlere gitmesi de günlük hayatın bir parçası haline gelmiş olabilir.

Bunların zaman zaman yaşanması oldukça normaldir. Ancak bu durumlar uzun süredir devam ediyor, hayatın farklı alanlarında tekrar ediyor ve iş, eğitim, ilişkiler veya günlük sorumlulukları belirgin biçimde etkiliyorsa Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) açısından değerlendirilmesi gerekebilir.

DEHB yalnızca çocuklukta görülen bir durum değildir. Çocukluk döneminde başlayan belirtiler bazı kişilerde yetişkinlikte de devam edebilir. Yetişkinlerde ise belirtilerin görünümü çocukluk dönemindekinden farklı olabilir.

DEHB Nedir?

DEHB; dikkat, hareketlilik ve dürtü kontrolü ile ilişkili belirtilerin görülebildiği nörogelişimsel bir durumdur.

DEHB belirtileri genel olarak üç alanda ele alınır:

• dikkat eksikliği
• hiperaktivite
• dürtüsellik

Her yetişkinde belirtilerin tamamı görülmek zorunda değildir. Bazı kişilerde dikkat sorunları daha belirginken bazı kişilerde huzursuzluk ve dürtüsellik ön planda olabilir.

Önemli olan kişinin zaman zaman dikkatsiz olması değil, bu durumun uzun süredir devam etmesi ve günlük yaşamını etkilemesidir.

Yetişkinlerde DEHB Belirtileri Nelerdir?

Dikkat dağınıklığı

Bir işe odaklanırken çevredeki seslerden, telefondan veya kendi düşüncelerinden kolayca etkilenmek yetişkinlerde sık görülen belirtilerden biridir. Kişi bir işi yapmaya başlamışken kendisini birkaç dakika sonra tamamen başka bir işle ilgilenirken bulabilir.

İşleri tamamlamakta zorlanma

Yeni bir işe başlamak kolayken onu sonuna kadar sürdürmek zor olabilir. Birden fazla proje aynı anda başlayabilir ancak bazıları uzun süre yarım kalabilir.

Erteleme

Özellikle sıkıcı, uzun veya yoğun dikkat gerektiren işler sürekli ertelenebilir. Kişi işi yapmak istediğini bilmesine rağmen başlamakta güçlük yaşayabilir.

Unutkanlık

Randevuların, ödemelerin, günlük görevlerin veya verilen sözlerin unutulması sık yaşanabilir.

Eşyaları sık kaybetme

Anahtar, telefon, cüzdan veya önemli belgelerin nerede olduğunu sık sık unutmak günlük yaşamda sorun yaratabilir.

Zaman yönetiminde zorlanma

Bir işin ne kadar süreceğini tahmin etmek, güne hazırlanmak veya bir yere zamanında yetişmek güç olabilir.

İçsel huzursuzluk

Çocukluk döneminde görülen belirgin hareketlilik yetişkinlikte her zaman aynı şekilde devam etmez.

Bunun yerine kişinin sürekli bir şey yapma ihtiyacı hissetmesi, uzun süre oturmakta zorlanması veya zihninin hiç durmadığını düşünmesi görülebilir.

Dürtüsellik

Karşıdaki kişinin sözünü kesmek, sabırsız davranmak, sonuçlarını yeterince düşünmeden karar vermek veya ani alışverişler yapmak dürtüsellikle ilişkili olabilir.

NIMH de yetişkinlerde dikkat sorunları, organizasyon güçlüğü, erteleme, zaman yönetimi problemleri, unutkanlık ve huzursuzluğu yaygın DEHB belirtileri arasında saymaktadır.

DEHB ile Normal Dikkat Dağınıklığı Arasındaki Fark Nedir?

Herkes zaman zaman bir işi erteleyebilir, anahtarını kaybedebilir veya sıkıcı bir toplantıda dikkatini kaybedebilir.

Bu nedenle birkaç belirtiyi kendinizde görmeniz tek başına DEHB olduğunuz anlamına gelmez.

DEHB değerlendirmesinde belirtilerin:

• uzun süredir devam etmesi,
• çocukluk dönemine kadar uzanması,
• yalnızca tek bir ortamda görülmemesi,
• günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemesi

Yetişkinlerde DEHB Neden Geç Fark Edilebilir?

Bazı kişiler çocukluk döneminde belirtileri olmasına rağmen herhangi bir değerlendirme almamış olabilir.

Özellikle akademik olarak başarılı olan veya çevresinden güçlü destek alan kişiler uzun süre güçlüklerini telafi edebilir.

Üniversite, çalışma hayatı, ev yönetimi, maddi sorumluluklar veya ebeveynlik gibi görevlerin artmasıyla birlikte planlama ve zaman yönetimi sorunları daha görünür hale gelebilir.

DEHB İş Hayatını Nasıl Etkileyebilir?

DEHB olan bir yetişkin:

• toplantılarda dikkatini sürdürmekte,
• teslim tarihlerini takip etmekte,
• uzun projeleri planlamakta,
• öncelik belirlemekte,
• sıkıcı görevleri tamamlamakta

Bu durum kişinin yeterince çalışmadığı anlamına gelmez. Sorun çoğu zaman yapılması gerekeni bilmekten çok dikkati ve zamanı yönetmekle ilişkilidir.

DEHB İlişkileri Nasıl Etkileyebilir?

Unutulan bir plan veya söz, karşı taraf tarafından “önemsenmiyorum” şeklinde yorumlanabilir.

Konuşurken dikkatin başka yere kayması, söz kesme veya sık unutkanlık ilişkide yanlış anlaşılmalara neden olabilir.

Bu nedenle DEHB’nin etkileri yalnızca kişinin kendisiyle sınırlı kalmayabilir.

Yetişkinlerde DEHB Tanısı Nasıl Konur?

DEHB tanısı yalnızca internetten yapılan bir testle veya birkaç belirtiye bakılarak konmaz.

Değerlendirmede kişinin mevcut belirtileri, çocukluk dönemi, okul ve çalışma hayatı, ilişkileri ve günlük yaşamı ele alınır.

Uyku sorunları, kaygı, depresyon veya başka durumlar da dikkat sorunlarına neden olabileceğinden ayırıcı değerlendirme önemlidir.

Yetişkinlerde DEHB Tedavisi Nasıl Planlanır?

Tedavi kişinin ihtiyaçlarına göre değişebilir.

Psikoterapi; zaman yönetimi, planlama, erteleme, günlük rutin oluşturma ve kişinin yaşadığı güçlükleri anlaması üzerinde çalışmaya yardımcı olabilir.

Bazı kişiler için psikiyatrist değerlendirmesi sonucunda ilaç tedavisi de tedavi planının bir parçası olabilir.

Ne Zaman Bir Uzmana Başvurabilirsiniz?

Dikkat dağınıklığı, unutkanlık, erteleme veya dürtüsellik uzun süredir devam ediyor ve iş, okul, ilişkiler ya da günlük sorumlulukları etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanından değerlendirme almak yararlı olabilir.

Amaç kendinize hemen bir tanı koymak değil, yaşadığınız güçlüklerin nedenini daha doğru anlamaktır.

Yetişkinlerde DEHB Hakkında Sık Sorulan Sorular

DEHB yetişkinlikte başlayabilir mi?

DEHB nörogelişimsel bir durumdur ve belirtilerin çocukluk dönemine uzanması beklenir. Ancak bazı kişiler belirtilerini ancak yetişkinlikte fark edebilir.

Her dikkat dağınıklığı DEHB midir?

Hayır. Stres, yetersiz uyku, kaygı ve depresyon gibi farklı durumlarda da dikkat sorunları görülebilir.

DEHB olan biri iş hayatında başarılı olabilir mi?

Evet. DEHB kişinin yetenek veya zekâ düzeyini belirlemez. Uygun destek ve günlük yaşam stratejileri kişinin güçlüklerini yönetmesine yardımcı olabilir.